Nadeszła jesień i tym samym dzień stał się krótszy. Mój chronotyp doskonale o tym wie, dlatego wydaje się jakbym sypiała ostatnio dłużej niż w lecie, czy na wiosnę. Dzisiaj opowiem Wam o rodzajach chronotypów oraz dlaczego warto je poznać. Dowiecie się też dlaczego czasami słabo ogarniacie rzeczywistość o niektórych porach dnia. Zapraszam do czytania!
Jakie chronotypy wyróżniamy?
Najpopularniejszy podział jaki znamy to wyróżnienie chronotypu skowronka i sowy. Skowronki wstają i chodzą spać wcześnie, a sowy późno. Jak dobrze wiemy, życie nie jest czarno-białe, a ubrane w odcienie szarości. Podobnie będzie też z chronotypami. Nie zawsze chodzi też tylko o to kiedy śpimy, ale o inne aktywności w ciągu dnia i poziom naszej koncentracji.
Psycholog kliniczny Michael Breus proponuje bardziej złożony podział, który wyróżnia cztery typy takie jak lew, delfin, wilk i niedźwiedź.
Podział na wyżej wymienione chronotypy nie jest sztywny, jest tylko sugestią odnośnie tego jak w ciągu dnia rozkładają się nasze zasoby energetyczne. Ja sama identyfikuję się jako osoba w typie pomiędzy delfinem, a niedźwiedziem (edycja: pisząc ten artykuł tak właśnie było, ale ostatnimi czasy doszłam do tego, że bardziej pasuje do mnie niedźwiedź/lew i poranki u mnie wygrywają).
Chronotyp lwa
Osoby w chronotypie lwa to właśnie ci, którzy wstają bardzo wcześnie rano i czują się z tym wyjątkowo dobrze. Niedługo po przebudzeniu mają największą energię do wykonywania działań, kiedy większość populacji najczęściej przewraca się na drugi bok podczas smacznego snu.
- Ile jest ludzi w tym chronotypie? ok. 15- 10% populacji
- Wstawanie: wcześnie rano
- Chodzenie spać: wcześnie wieczorem
- Czas największej produktywności: wczesny poranek
- Inne cechy: największe zmęczenie wieczorem
Chronotyp delfina
Jeśli trudno jest Ci się przyporządkować do którejś z grup, możliwe że jesteś delfinem. U takich osób ciężko znaleźć regułę jeśli chodzi o porę pójścia spać/wstawania.
- Ile jest ludzi w tym chronotypie? ok. 10% populacji
- Wstawanie: nieregularne
- Chodzenie spać: nieregularne
- Czas największej produktywności: poranek/wczesne popołudnie
- Inne cechy: płytki sen, częste budzenie się
Chronotyp wilka
Chronotyp wilka to właśnie te osoby, które zwykle określane są mianem sów lub nocnych marków. Bardzo ciężko im się wstaje rano i najlepiej funkcjonują późnymi popołudniami, wieczorami, a nawet w nocy. Ciężko wymagać, aby wcześnie rano “ogarniały”, bo bardzo nie współgra to z ich zegarem.
- Ile jest ludzi w tym chronotypie? ok. 15-20% populacji
- Wstawanie: późno rano
- Chodzenie spać: późno w nocy
- Czas największej produktywności: środek dnia/wieczór
- Inne cechy: trudności z wczesnym wstawaniem
Chronotyp niedźwiedzia
Puchaty miś zwany niedźwiadkiem to chronotyp, który żyje zgodnie z cyklem dnia i nocy. Wstaje wcześnie, ale też wcześnie zaczyna mu się spać. Popołudniami ma ochotę uciąć sobie drzemkę, bo poziom aktywności nie sprzyja koncentracji i trudnym zadaniom.
- Ile jest ludzi w tym chronotypie? ok. 50% populacji
- Wstawanie: ze wschodem słońca
- Chodzenie spać: z zachodem słońca
- Czas największej produktywności: późny poranek
- Inne cechy: spadki aktywności popołudniu
W czym może ci to pomóc?
Identyfikacja własnego chronotypu może ułatwić nam życie i organizację obowiązków.
W kontekście snu, może wyjaśnić dlaczego wiecznie chodzimy niewyspani lub nie możemy zasnąć. Nasze najlepsze godziny na sen pewnie przypadają na inne fazy dnia i niekoniecznie działamy zgodnie ze swoim zegarem biologicznym.
Pomoże również znaleźć bloki czasu, w których mamy szansę na pracę głęboką, czyli pracę w stanie wysokiej koncentracji. Możemy odpowiednio poukładać zadania w ciągu dnia tak, aby te najbardziej wymagające wpadały w okna czasowe o największej produktywności. Wyznaczyć pory na odpoczynek i zwolnienie tempa w pracy, aby później móc działać spowrotem z dużą energią. Warto przyjrzeć się nie tylko chronotypowi, ale też krzywej efektywności dobowej, aby uzyskać pełen obraz tego, kiedy jesteśmy najbardziej aktywni.
Życie vs chronotyp
Organizacja współczesnego świata jest raczej dostosowana do osób, które są najbardziej produktywne w godzinach porannych (lekcje w szkole od 7:00, praca najpóźniej od 9:00, urzędy do 15:00). W idealnym świecie moglibyśmy sobie pozwolić na zupełną elastyczność w tych kwestiach, aby każdy z chronotypów był zadowolony oraz załatwiał swoje sprawy i obowiązki wtedy, kiedy najlepiej mu to odpowiada.
Póki co warto próbować tak poukładać swoje aktywności w ciągu dnia, żeby chociaż trochę zbliżyć się do ideału. Życie w rytmie wyznaczanym przez zegar biologiczny będzie trochę łatwiejsze.
